Kiến trúc sư Nguyễn Thái Thuật Hiền nhìn nhận luxury như một nghệ thuật thấu hiểu con người, nơi sự đắt giá nằm ở tính cá nhân hóa tuyệt đối.
Trong bối cảnh thị trường thiết kế ngày càng ưa chuộng các mỹ từ như “đẳng cấp”, “sang trọng” và “xa hoa” để dán nhãn cho sản phẩm đầu ra, nhiều quan niệm về thiết kế luxury đang bị dẫn dắt và hiểu sai. Chúng tôi đã có cuộc trao đổi với Kiến trúc sư Nguyễn Thái Thuật Hiền – người có hơn 20 năm kinh nghiệm thiết kế cho khách hàng cao cấp trong và ngoài nước – để nghe một góc nhìn thẳng thắn, thậm chí có phần gắt, về câu chuyện này.
PV: Thưa anh, hiện nay nhiều thiết kế luxury gần như được định nghĩa bằng vật liệu cao cấp, nội thất hiếm có khó tìm, phong cách ngoại nhập hay các chi tiết mang tính biểu tượng. Theo anh, đây có phải là cách tiếp cận đúng với luxury thật sự không?
KTS Nguyễn Thái Thuật Hiền: Tôi nghĩ đây là một hiểu lầm khá phổ biến, và đáng tiếc là nó lại đang được cổ vũ khá nhiều. Phần lớn những gì người ta gọi là “luxury” hiện nay đều được định nghĩa bằng giá tiền và những gì dính đến nước ngoài. Càng đắt thì càng sang! Nhưng thực chất, đó là một cách hiểu rất… tiện, và cũng rất nông.
Nếu chỉ cần dùng đá marble nhập khẩu, tường trần dát vàng, phong cách Pháp, hay nhét vào vài cái logo thương hiệu xa xỉ là thành luxury, thì nghề này trở thành nghề “lắp ráp” vật liệu cao cấp chứ không phải thiết kế. Mà nếu vậy thì cần gì kiến trúc sư – chỉ cần một đội thi công và một bảng báo giá cao ngất là đủ.
“Ráp đá nhập với phào Pháp rồi hô “xa hoa” – đó là nghề lắp ráp, không phải nghề thiết kế.”
Nói cho công bằng, vật liệu cao cấp hay phong cách ngoại nhập không có lỗi. Nếu anh hiểu rõ vai trò của từng không gian, điều kiện khí hậu, mật độ xây dựng và cách người ta sinh hoạt, thì anh hoàn toàn có thể dùng bất kỳ vật liệu và phong cách nào. Nhưng nếu chỉ lấy công thức chỗ này một ít, chỗ kia một ít, rồi ráp tất cả vào một căn nhà ở Việt Nam với mức giá của sự “xa hoa”, thì đó với tôi là một kiểu “xào nấu” tàn nhẫn đối với khách hàng.
Luxury thật sự không nằm ở việc anh dùng cái gì, mà nằm ở việc nó có đúng với chủ sở hữu hay không. Nếu một không gian nhìn rất đắt tiền nhưng người ở trong đó phải thay đổi thói quen sống của mình để phù hợp với thiết kế, thì đó không phải là luxury. Đó là một kiểu… trưng bày.
“Khách bỏ tiền để sống đúng gu mình. Không ai bỏ cả gia tài để đi học lại cách sống trong chính nhà mình.”
PV: Anh có nhắc đến gu của chủ nhà. Nhưng nếu gu đó tranh chấp với các tiêu chuẩn hay phong cách thiết kế thì sao? Nhiều kiến trúc sư hiện nay luôn bám rất sát các chuẩn mực này và xem đó là thước đo đúng đắn mà chủ nhà cần tuân theo.
KTS Nguyễn Thái Thuật Hiền: Nghe thì có vẻ hợp lý, nhưng cái “đúng đắn” cần hướng đến ở đây là đúng cho ai? Đúng cho khách hàng, hay đúng với sách vở?
Tôi không bài xích những gì được học. Chuẩn mực là cái nền – nó giải quyết phần lớn bài toán chung và giúp ta không phạm sai lầm cơ bản. Nhưng chuẩn mực phần nhiều là thứ đúc kết từ số đông và tồn tại lâu thành quen, nên nó sẽ không bao giờ “đúng” hoàn toàn với một khách hàng cụ thể, thậm chí sai lệch với những người có tư duy đặc sắc và thói quen khác biệt. Đẳng cấp của người thiết kế nằm ở phần còn lại – phần mà sách vở không dạy.
Nhiều người được đào tạo bài bản, học rất kỹ về tỷ lệ, phong cách, lịch sử thiết kế… rồi mang tất cả áp thẳng vào khách hàng. Họ tin những gì mình học là luôn đúng, khách phải theo: cạnh cái A thì phải là cái B, nhà kiểu này thì cảnh quan phải kiểu kia, vì trước giờ vẫn thế! Và khi khách không theo, họ gọi đó là “khách chưa đủ gu”.
“Gọi khách “chưa đủ gu” là cách lười nhất để giấu việc mình chưa đủ hiểu khách.”
Thực ra đó là cách làm quá dễ – dễ hơn nhiều so với việc ngồi xuống, quan sát, đặt câu hỏi và hiểu một con người cụ thể: tính cách thế nào, nếp nghĩ ra sao, thói quen gì khác biệt, vì sao khách muốn thứ đó chứ không phải thứ khác. Có những thứ là kỷ niệm, là báu vật; một nhà thiết kế có tâm sẽ tìm cách khéo léo đưa nó vào không gian, chứ không gạt đi chỉ vì nó “không hợp phong cách”.
Thiết kế mà bắt người dùng phải thích nghi ngược lại với nó thì theo tôi không còn là thiết kế nữa. Nó giống như anh mua một đôi giày hiệu rất đắt tiền, nhìn tưởng hoàn hảo, nhưng muốn mang được thì phải chêm chỗ này, độn chỗ kia. Thế thì nó có dành cho anh đâu!
PV: Vậy một không gian luxury đúng nghĩa cần được cá nhân hóa đến mức nào?
KTS Nguyễn Thái Thuật Hiền: Đến mức rất nhỏ. Nhỏ đến mức người ngoài không nhìn thấy, nhưng người sử dụng cảm nhận mỗi ngày. Ví dụ rất đơn giản: một người thuận tay trái thì cách bố trí ổ điện, công tắc, tay nắm cửa, hay vị trí vòi xịt trong nhà vệ sinh cũng phải khác. Người lớn tuổi cần nhịp di chuyển khác người trẻ. Người làm việc đêm có nhu cầu ánh sáng khác người ngủ sớm. Cùng thích gặp gỡ bạn bè, nhưng có người ưa tiệc tùng, có người lại muốn trò chuyện trong một không gian tĩnh và cô đọng. Những chi tiết đó không làm tăng giá trị công trình trên giấy tờ, nhưng quyết định chất lượng sống mỗi ngày có “đắt giá” hay không.
Một không gian được gọi là luxury khi người ở trong đó không phải bận tâm về nó. Mọi thứ diễn ra tự nhiên – thuận theo thói quen, theo cơ thể, theo cách họ sống. Từ cách mở cửa, bật đèn, đến việc ngồi xuống hay di chuyển trong nhà, tất cả đều phải ăn khớp với họ, được tạo tác chỉ để dành riêng cho họ chứ không ai khác.
“Dát vàng cả trần nhà cũng không cứu được một thiết kế đặt sai cái vòi xịt.”
Nói thẳng, nếu thiết kế không cá nhân hóa được đến mức đó thì dù có đắp bao nhiêu tiền vào cũng chỉ là một phiên bản đắt tiền của sự đại trà. Mà bỏ một đống tiền để mua sự đại trà thì không phải luxury.
PV: Anh đánh giá thế nào về vai trò của việc thấu hiểu lối sống và văn hóa chủ nhân trong thiết kế luxury?
KTS Nguyễn Thái Thuật Hiền: Đó là phần cốt lõi. Và cũng là phần bị lơ là nhiều nhất.
Trước khi nói đến vật liệu hay phong cách, hãy dành thời gian trò chuyện và thật sự quan tâm đến khách hàng. Có những thứ tưởng như không liên quan – quê quán, cách lớn lên, hay thậm chí ký ức tuổi thơ – nhưng lại ảnh hưởng rất nhiều đến cách một người cảm nhận không gian sống. Có người sinh ra ở miền Trung, quen gió trời và khoảng hiên đón nắng sớm. Có người lớn lên trong ngôi nhà Nam Bộ, luôn nhớ cảm giác bàn ăn đông người, căn bếp sáng và sự kết nối giữa nhiều thế hệ. Có người sống lâu ở nước ngoài nhưng vẫn muốn trong nhà có một khoảng thờ phụng rất Á Đông để vỗ về chính mình.
Nếu hiểu đủ sâu, ta có thể đưa những điều đó vào không gian mới một cách rất tinh tế: một khoảng chuyển tiếp trước phòng khách, một sân trong đón gió, một bàn ăn đặt đúng chỗ để cả nhà tự nhiên quây quần, hay một góc đọc sách gợi lại ký ức mà không cần sao chép quá khứ.
Thiết kế luxury không phải là làm cho ngôi nhà lộng lẫy, hoành tráng nhất có thể, mà là cấu trúc lại một không gian sống dựa trên văn hóa và tư duy của chính người sở hữu nó. Một không gian hoành tráng nhưng dùng thì bất tiện, không hợp khí hậu, không hợp thói quen sống thì chỉ được thiết kế để chụp hình, để PR quảng cáo, chứ không phải để sống.
“Thiết kế bắt người ta thích nghi ngược lại với chính ngôi nhà của mình – đó không còn là phục vụ, mà là bắt khách đi hầu căn nhà.”
PV: Nhưng thời nay công ty nào cũng muốn PR và marketing sản phẩm của mình. Các công trình xa hoa, nổi bật lại càng cần điều đó. Anh nghĩ sao?
KTS Nguyễn Thái Thuật Hiền: Tôi nghĩ ai cũng có quyền làm marketing, nhưng cần hiểu rõ mình đang làm gì. Luxury, theo tôi, luôn đi kèm với sự riêng tư ở một mức độ nào đó. Khách hàng thật sự ở phân khúc này không cần và cũng không muốn cuộc sống của họ trở thành nội dung để người khác tranh luận. Việc các công ty liên tục nhắc “nhà người này, nhà người kia”, thản nhiên công bố chi phí rồi đưa lên mạng xã hội như một cách khẳng định giá trị – thực ra đã đi ngược tinh thần luxury rồi.
“Một căn nhà phải đăng báo người ta mới biết nó đắt, thì nó đang bán sự đắt – chứ không bán sự sang.”
Nói hơi thẳng, nhiều khi nó tạo cảm giác khá… kệch cỡm. Giống như anh cố chứng minh mình đẳng cấp bằng cách kể cho người khác nghe anh đã tiêu bao nhiêu tiền. Trong khi những người thật sự có đẳng cấp thì chẳng cần làm điều đó.
PV: Nếu phải định nghĩa thật ngắn gọn, anh sẽ mô tả “luxury thực sự” là gì?
KTS Nguyễn Thái Thuật Hiền: Luxury không nằm trong vật liệu, không nằm trong giá tiền, và cũng không nằm trong những gì người ngoài nhìn thấy.
Luxury là khi một không gian đẳng cấp được thiết kế đúng với một con người cụ thể đến mức họ không cần thích nghi với nó – mà chính nó thích nghi với họ. Khi đó, mọi thứ trở nên rất tự nhiên, rất đúng, rất chuẩn; nó trở thành một thứ vô hình mà lại vô cùng đắt giá.
“Luxury là thứ vô hình. Cái gì phải trưng ra mới thấy thì đã rớt khỏi định nghĩa rồi.”
Và nếu phải nói thêm một câu nữa, thì tôi nghĩ: càng phải chứng minh, thì càng không phải luxury.
